Ekadashi: హిందూ ధర్మంలో.. శ్రీ మహావిష్ణువుకు అత్యంత ప్రీతిపాత్రమైన తిథి ఏకాదశి. ప్రతి చంద్రమాసంలో శుక్ల పక్షం, కృష్ణ పక్షంలలో వచ్చే పదకొండవ రోజును ఏకాదశిగా పరిగణించి భక్తులు ఉపవాసం ఆచరిస్తారు. అయితే.. ఈ పవిత్రమైన రోజున ముఖ్యంగా అన్నం (బియ్యం) తినకుండా ఉండటం అనేది అనాదిగా వస్తున్న ఆచారం. దీని వెనక అనేక పురాణ, ఆధ్యాత్మిక, శాస్త్రీయ కారణాలు దాగి ఉన్నాయి. అవేంటో ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.
1. పురాణ, ఆధ్యాత్మిక కారణాలు:
భవిష్య పురాణం ప్రకారం.. ఒకప్పుడు ‘పాప పురుషుడు’అనే వ్యక్తి ఏకాదశి వ్రతం పాటించే భక్తుల వల్ల తన శక్తిని కోల్పోయాడు. అప్పుడు అతను విష్ణుమూర్తిని వేడుకోగా.. ఆ రోజు (ఏకాదశి తిథి) నాడు భూమిపై పండించే బియ్యం, ఇతర ధాన్యాలలో నివసించడానికి వరాన్ని ఇస్తాడని చెబుతారు. అందుకే ఏకాదశి రోజున అన్నం తింటే.. అది పాపాన్ని తిన్నట్లుగా భావించి, వ్రతం పూర్తి ఫలితం లభించదని భక్తులు నమ్ముతారు. మోక్షం పొందాలనే ఉద్దేశంతో ఉపవాసం పాటించేవారు ధాన్యాన్ని పూర్తిగా తినకుండా ఉంటారు. ఈ కారణంగానే ఏకాదశి వ్రతాన్ని అన్న త్యాగంగా కూడా పాటిస్తారు.
మహర్షి మేధాకు సంబంధించిన కథ:
మరొక ప్రసిద్ధ కథనం ప్రకారం.. ఒకప్పుడు మహర్షి మేధా తన శరీరాన్ని త్యజించినప్పుడు, ఆ శరీర భాగాలే భూమిలో కలిసిపోయి బియ్యం, బార్లీ వంటి ధాన్యాలుగా మొలకెత్తాయని చెబుతారు. మహర్షి మేధా మరణించిన రోజు ఏకాదశి. అందుకే.. ఏకాదశి రోజున బియ్యం తినడం అనేది ఒక జీవి (లేదా ఒక ఋషి యొక్క శరీర భాగాలను) తిన్నట్లేనని.. ఇది అపచారంగా భావించబడుతుంది.
2. జ్యోతిష్యం, ప్రకృతి సంబంధిత కారణాలు:
జ్యోతిష్య శాస్త్రం ప్రకారం.. చంద్రుని గమనం, మనస్సు, ద్రవాలపై అధిక ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. ఏకాదశి రోజున, చంద్రుని స్థితి భూమిపై, ముఖ్యంగా నీటిపై అధిక శక్తిని కలిగి ఉంటుందని నమ్ముతారు. అన్నంలో నీటి శాతం ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఏకాదశి రోజున అన్నం తినడం వల్ల శరీరంలోని నీటి శాతం పెరిగి, మనస్సు అస్థిరంగా మారుతుందని.. తద్వారా రాజసిక, తామసిక గుణాలు పెరిగి.. ఆధ్యాత్మిక చింతన, ప్రార్థనపై దృష్టి పెట్టడం కష్టమవుతుందని చెబుతారు. ఉపవాసం ద్వారా మనస్సును స్థిరంగా ఉంచుకోవడానికి ఇది సహాయ పడుతుంది.
3. ఆరోగ్య , ఆయుర్వేద కారణాలు:
ఆయుర్వేదం ప్రకారం.. ఏకాదశి నాడు జీర్ణ వ్యవస్థకు విశ్రాంతి ఇవ్వడం మంచిది. అన్నం, ధాన్యాలు జీర్ణం కావడానికి ఎక్కువ సమయం తీసుకుంటాయి. ఉపవాసం యొక్క లక్ష్యం శరీరాన్ని తేలికగా ఉంచుతూ.. జీర్ణ వ్యవస్థను శుభ్రపరచడం. అన్నం వంటి “బరువైన” ఆహారం తినడం వల్ల బద్ధకం, మందకొడితనం పెరుగుతాయి. ఇది వ్రతం యొక్క ఆధ్యాత్మిక లక్ష్యానికి విరుద్ధం. అందుకే.. ఏకాదశి నాడు పండ్లు, పాలు, దుంపలు , సగ్గుబియ్యం వంటి సాత్విక ఆహారాన్ని మాత్రమే తీసుకుంటారు. ఇవి తేలికగా జీర్ణమై శక్తిని అందిస్తాయి.
Also Read: డోర్ కలర్ సైకాలజీ.. ఇల్లు మీ గురించి ఏం చెబుతుందో తెలుసా ?
ఏకాదశి రోజున అన్నం తినకూడదనే నియమం కేవలం మతపరమైన ఆచారం మాత్రమే కాదు.. ఇది శరీర, మనస్సులను ఆధ్యాత్మిక సాధనకు సిద్ధం చేసే ఒక పద్ధతి. బియ్యం వంటి ధాన్యాలను తీసుకోకుండా ఉండటం ద్వారా, భక్తులు తమ దైవారాధనపై దృష్టి కేంద్రీకరించి, మనస్సును ప్రశాంతంగా ఉంచుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు. తద్వారా శ్రీ మహావిష్ణువు అనుగ్రహాన్ని పొందుతారని నమ్మకం.