Iran Deal: అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య నెలకొన్న ఉద్రిక్తతల్లో అనూహ్య మలుపు చోటుచేసుకుంది. ఇరాన్ ప్రతిపాదించిన ’10-సూత్రాల ప్రణాళిక’కు అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ సూత్రప్రాయంగా అంగీకరించారన్న వార్త అంతర్జాతీయంగా సంచలనం సృష్టిస్తోంది.
అగ్రరాజ్యం వెనకడుగు?
పూర్తి వివరాల్లోకి వెళితే.. పశ్చిమాసియాలో గత 40 రోజులుగా కొనసాగుతున్న దాడులకు తాత్కాలికంగా తెరపడింది. అమెరికా తన బాంబు దాడుల ప్రచారాన్ని నిలిపివేసి, రెండు వారాల ‘పరస్పర’ కాల్పుల విరమణకు అంగీకరించినట్లు ఇరాన్ సుప్రీం నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ ప్రకటించింది. అమెరికా సైనిక, రాజకీయ ఒత్తిళ్లకు లొంగిందని, ఇది ఇరాన్ సాధించిన చారిత్రాత్మక విజయమని టెహ్రాన్ పేర్కొంటోంది. డొనాల్డ్ ట్రంప్ ప్రకటన వెలువడిన కొద్దిసేపటికే ఇరాన్ తన 10-సూత్రాల ప్రతిపాదనను ప్రపంచం ముందుకు తెచ్చింది. తమ లక్ష్యాలు నెరవేరే వరకు పోరాటం ఆపేది లేదని ఇరాన్ స్పష్టం చేయడంతోనే వాషింగ్టన్ మెట్టు దిగిందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
హోర్ముజ్ నియంత్రణ.. ఇరాన్ చేతిలో వ్యూహాత్మక పగ్గాలు
ఈ ఒప్పందంలో అత్యంత కీలకమైన అంశం హోర్ముజ్ జలసంధి. ప్రపంచ ఇంధన సరఫరాలో అత్యంత కీలకమైన ఈ మార్గంపై తన పట్టును ఇరాన్ మరింత బిగించింది. కాల్పుల విరమణ సమయంలో ఈ జలసంధి గుండా వెళ్లే నౌకల ప్రయాణాన్ని ఇరాన్ సాయుధ దళాలే సమన్వయం చేస్తాయని టెహ్రాన్ ప్రకటించింది. హోర్ముజ్ జలసంధిలో నౌకాయాన స్వేచ్ఛకు సంబంధించి కొన్ని కఠినమైన షరతులను, నియమాలను అమలు చేసే హక్కును ఇరాన్ దక్కించుకుంది. దీనివల్ల ప్రపంచ చమురు మార్కెట్పై ఇరాన్ పరోక్ష నియంత్రణ సాధించినట్లవుతుంది.
యురేనియం సుసంపన్నం.. అణు హక్కులపై పట్టు
అమెరికా ఆంక్షలకు ప్రధాన కారణమైన అణు కార్యక్రమం విషయంలో ఇరాన్ తన పంతాన్ని నెగ్గించుకున్నట్లు కనిపిస్తోంది. ఇరాన్ తన భూభాగంలో యురేనియం సుసంపన్నం చేసుకునే హక్కును అమెరికా గుర్తించాలని ఇరాన్ డిమాండ్ చేయగా, దీనిపై ట్రంప్ సానుకూలంగా స్పందించడం గమనార్హం. ఇరాన్ వద్ద ఉన్న యురేనియం నిల్వలు “సంపూర్ణంగా సురక్షితంగా” ఉంటాయని ట్రంప్ ఏఎఫ్పీతో పేర్కొన్నారు. అయితే అణ్వాయుధాలను తయారు చేయబోమని ఇరాన్ స్పష్టం చేయడం, దానికి ప్రతిగా ఐక్యరాజ్యసమితి, IAEA గతంలో విధించిన తీర్మానాలను రద్దు చేయాలని కోరడం ఈ ఒప్పందంలో ప్రధానాంశాలు.
ఆంక్షల ఎత్తివేత.. భారీ నష్టపరిహారం
అయితే ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థను కుంగదీస్తున్న ప్రాథమిక, ద్వితీయ స్థాయి ఆంక్షలన్నింటినీ ఎత్తివేయాలని టెహ్రాన్ డిమాండ్ చేసింది. కేవలం ఆంక్షల తొలగింపు మాత్రమే కాకుండా, యుద్ధం కారణంగా తమ దేశానికి జరిగిన నష్టానికి అమెరికా భారీ నష్టపరిహారం (War Reparations) చెల్లించాలని ఇరాన్ కోరుతోంది. అంతేకాకుండా, అమెరికా బ్యాంకులు, ఇతర దేశాల్లో స్తంభింపజేసిన ఇరాన్ నిధులను, ఆస్తులను తక్షణమే విడుదల చేయాలని షరతు విధించింది. ఈ ఆర్థిక డిమాండ్లు నెరవేరితేనే శాంతి సుస్థిరమవుతుందని ఇరాన్ హెచ్చరించింది.
ప్రాంతీయ రాజకీయాల్లో మార్పు..
పశ్చిమ ఆసియా ప్రాంతం నుండి అమెరికా సైనిక దళాలను పూర్తిగా ఉపసంహరించుకోవాలన్నది ఇరాన్ యొక్క దీర్ఘకాలిక డిమాండ్. ఈ 10-సూత్రాల ప్రణాళికలో దీనిని కూడా చేర్చారు. ఇరాక్, లెబనాన్, యెమెన్ దేశాలపై జరుగుతున్న దాడులను అమెరికా శాశ్వతంగా నిలిపివేయాలని ఇరాన్ గట్టిగా కోరుతోంది. ఈ ప్రాంతంలో అమెరికా ప్రాబల్యాన్ని తగ్గించి, ఇరాన్ తన శక్తిని, సార్వభౌమాధికారాన్ని చాటుకోవడానికి ఈ కాల్పుల విరమణను ఒక వ్యూహాత్మక విరామంగా వాడుకుంటోంది.
ట్రిగ్గర్పైనే చేయి.. ముగియని సమరం
రెండు వారాల విరామం ప్రకటించినప్పటికీ, యుద్ధం పూర్తిగా ముగియలేదని ఇరాన్ పదేపదే హెచ్చరిస్తోంది. “మా చేతులు ట్రిగ్గర్పైనే ఉన్నాయి” అని ఇరాన్ అధికారులు వ్యాఖ్యానించడం ద్వారా శత్రువు చిన్న తప్పు చేసినా తీవ్ర పరిణామాలు ఉంటాయని సంకేతాలిచ్చారు. 10-సూత్రాల ప్రణాళికలోని ప్రతి అంశంపై చర్చలు జరిగి, తుది వివరాలు ఖరారైనప్పుడు మాత్రమే యుద్ధ ముగింపును అంగీకరిస్తామని టెహ్రాన్ స్పష్టం చేసింది. అగ్రరాజ్యం అమెరికా ఇన్ని కఠిన షరతులకు ఏ మేరకు కట్టుబడి ఉంటుందనేది ఇప్పుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆసక్తికరంగా మారింది.
Also Read: పశ్చిమాసియాలో చల్లారిన యుద్ధ జ్వాలలు.. ట్రంప్ సంచలన నిర్ణయం.. 14 రోజుల పాటు కాల్పుల విరమణ!
Share
Virender Sehwag: రాసిపెట్టుకోండి...బుమ్రా బౌలింగ్ లో వైభవ్ 6 బంతుల్లో ఆరు సిక్సరు కొడతాడు
కేంద్ర మాజీ మంత్రి మోహ్సినా కిద్వాయ్ కన్నుమూత
