దీపావళికి దేశవ్యాప్తంగా టపాసుల సందడి.. మరి ఢిల్లీలోనే తీవ్ర కాలుష్యం ఎందుకు?

Delhi Air Pollution| దీపావళి వచ్చిందంటే దేశమంతా టపాసుల మోత మోగుతుంది. పల్లెలు, పట్టణాలు అనే తేడా లేకుండా ప్రజలు బాణసంచా కాలుస్తారు. అయితే, పండుగ తర్వాత ఢిల్లీ మాత్రం విషపూరిత పొగతో ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతోంది. గాలి నాణ్యత ప్రమాదకర స్థాయికి పడిపోతుంది. మరి ఇతర నగరాలతో పోలిస్తే ఢిల్లీలోనే కాలుష్యం ఎందుకు ఎక్కువగా ఉంటోంది? దీనికి టపాసులే కారణమా? వాస్తవానికి ఢిల్లీ భౌగోళిక పరిస్థితులు, చలికాలపు వాతావరణం, గాలుల వేగం, పంట వ్యర్థాల దహనం వంటి అనేక కారణాలు ఉన్నాయి. అసలు ఈ కాలుష్యం వెనుక ఉన్న సైన్స్ ఏమిటో తెలుసుకుందాం.

ఢిల్లీలో కాలుష్యం ఎందుకు పేరుకుపోతోంది?

దీపావళి సమయంలో టపాసులు కాల్చడం వల్ల పొగ, హానికరమైన వాయువులు గాలిలో కలుస్తాయి. అయితే, ఢిల్లీలో కాలుష్యానికి పొరుగున ఉన్న రాష్ట్రాల నుంచి వచ్చే కాలుష్యం కూడా కారణమవుతోంది.
కమిషన్ ఫర్ ఎయిర్ క్వాలిటీ మేనేజ్‌మెంట్ (CAQM) ప్రకారం.. ఢిల్లీలోని కాలుష్యం కేవలం నగరానికే పరిమితం కాదు. చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల నుంచి వచ్చే కాలుష్య కారకాలు కూడా ఇక్కడ పేరుకుపోతాయి.
లక్నో, కాన్పూర్, పాట్నా, జైపూర్ వంటి నగరాల్లో కూడా కాలుష్యం ఉంటుంది. అయితే, వాతావరణ పరిస్థితులు, గాలుల వేగం కారణంగా కాలుష్య తీవ్రత మారుతుంది.

చలికాలంలోనే తీవ్ర కాలుష్యం ఎందుకు?

ఢిల్లీ హిమాలయ పర్వత ప్రాంతాలకు సమీపంలో ఉండటం వల్ల చలికాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు త్వరగా తగ్గుతాయి. ఈ సమయంలో గాలుల వేగం కూడా తగ్గుతుంది. సాధారణంగా వేడిగాలి పైకి వెళ్తుంది. దాంతోపాటు కాలుష్య కణాలు కూడా పైకి చేరతాయి. కానీ చలికాలంలో ఉష్ణోగ్రతల విలోమం (Temperature Inversion) ఏర్పడుతుంది.
భూమికి దగ్గరగా చల్లని గాలి ఉంటుంది. దాని పైన వెచ్చని గాలి పొర ఏర్పడుతుంది. ఈ పొర చల్లని గాలి పైకి వెళ్లకుండా అడ్డుకుంటుంది. దీంతో కాలుష్య కణాలు భూమికి దగ్గరగానే ఉండిపోతాయి.

మిక్సింగ్ హైట్ తగ్గడం కూడా సమస్యగా మారుతోంది

వాతావరణంలో గాలి, కాలుష్య కణాలు పైకి ప్రయాణించే ఎత్తును మిక్సింగ్ హైట్ అంటారు. కౌన్సిల్ ఆన్ ఎనర్జీ, ఎన్విరాన్‌మెంట్ అండ్ వాటర్ పరిశోధన ప్రకారం.. వేసవిలో ఈ ఎత్తు సుమారు 1,500 మీటర్ల వరకు ఉంటుంది. చలికాలంలో ఇది దాదాపు 300 మీటర్లకు తగ్గుతుంది.
దీంతో కాలుష్య కణాలు ఎక్కువ ఎత్తుకు వెళ్లలేక భూమికి దగ్గరగా పేరుకుపోతాయి.

ఢిల్లీ కాలుష్యాన్ని పెంచుతున్న పంట వ్యర్థాల దహనం

పంజాబ్, హర్యానా, పశ్చిమ ఉత్తరప్రదేశ్‌లో రైతులు వరి కోత తర్వాత మిగిలిన గడ్డిని కాలుస్తుంటారు. దీనివల్ల భారీగా పొగ, హానికరమైన సూక్ష్మ కణాలు విడుదలవుతాయి. వాయువ్య దిశ నుంచి వీచే గాలులు ఈ కాలుష్యాన్ని ఢిల్లీ ఎన్‌సీఆర్ ప్రాంతానికి తీసుకొస్తాయి. దీంతో అక్కడి గాలి మరింత కలుషితమవుతుంది.

Also Read: ఢిల్లీ వాయు కాలుష్యం 3036.. లండన్ 100 కంటే తక్కువ.. అయినా హై అలర్ట్ జారీ

పొగమంచు, తేమతో కాలుష్యం మరింత తీవ్రం

చలికాలంలో గాలిలో తేమ పెరగడం, పొగమంచు ఏర్పడటం సమస్యను మరింత పెంచుతాయి. తేమ కారణంగా PM2.5 వంటి సూక్ష్మ కాలుష్య కణాల పరిమాణం పెరగవచ్చు. కొన్ని రసాయన చర్యల వల్ల కొత్త కాలుష్య కణాలు కూడా ఏర్పడతాయి.

Also Read: ఇంటింటికీ తిరిగి పుట్టగొడుగులు అమ్మిన వ్యక్తి.. నేడు వందల కోట్ల బిజినెస్‌కు అధిపతి

కాలుష్యానికి అదనపు కారణం టపాసులు

దీపావళి టపాసులు ఇప్పటికే ఉన్న కాలుష్యానికి మరింత పొగను జోడిస్తాయి. అయితే, అవే ప్రధాన కారణం కాదు. ఫిబ్రవరి 2026లో విడుదలైన CAQM నిపుణుల నివేదిక ప్రకారం, ఢిల్లీ చలికాలం PM2.5 కాలుష్యంలో వివిధ వనరుల వాటాలు ఇలా ఉన్నాయి.

సెకండరీ పార్టికల్స్: 27 శాతం
వాహనాల కాలుష్యం: 23 శాతం
బయోమాస్ దహనం: 20 శాతం
దుమ్ము: 15 శాతం
పరిశ్రమలు, థర్మల్ పవర్ ప్లాంట్లు: 9 శాతం

అందువల్ల ఢిల్లీ కాలుష్యాన్ని తగ్గించాలంటే టపాసుల నియంత్రణ ఒక్కటే సరిపోదు. వాహనాల పొగను తగ్గించడం, పంట వ్యర్థాల దహనాన్ని అరికట్టడం, పరిశ్రమల కాలుష్యాన్ని నియంత్రించడం అవసరం. ప్రాంతీయ స్థాయిలో సమన్వయంతో చర్యలు తీసుకోవడం కూడా చాలా ముఖ్యం.